يعنى در مقابل دشمن احتياط خودتان را رعايت كنيد . يا گروه گروه كوچ كنيد يا همه با يكديگر ، ولى به هرحال در هر شرايطى احتياط خودتان را از دست ندهيد . بعد : وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً . بعضى از اين مردم منافق يا ضعيف الايمان هستند كه كندى مىكنند ، اين پا و آن پا مىكنند ، مىخواهند خودشان را كنار بكشند ، و وقتى كه كنار كشيدند اگر مصيبتى بر شما وارد شود مىگويند عجب شانس من گرفت ! خدا خوب به من رحم كرد كه من با اينها حاضر نبودم و الّا من هم آسيب مىديدم . يعنى يك مردمى كه تابع اين هستند كه جريان چه پيش بيايد ، اگر اين‌جور شد مىگويند چقدر خوب شد . قبلًا يك فكرى ندارد . فرق مؤمن و غيرمؤمن اين است كه مؤمن از آن اولى كه در راهش قدم برمىدارد فكرش تا آخر فرق نمىكند ، شكست هم بخورد باز فكرش همان فكر اول است ، پيروز هم بشود فكرش فكر اول است ، چون از ابتدا [ معتقد بوده ] هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ ( سورهء توبه ، آيهء 52 ) ما موفق هستيم ، كشته بشويم موفقيم ، كشته هم نشويم موفقيم . ولى اينها در يك حالت دو دلى زندگى مىكنند كه اگر آنها ناراحتى ببينند مىگويند شانس ما گرفت ، خدا به ما رحم كرد كه ما آنجا نبوديم . برعكس اگر آنها پيروز شوند مىگويند عجب كار بدى شد ، خوب بود ما هم رفته بوديم . وَ لَئِنْ أَصابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً . بعد مىفرمايد : فَلْيُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ . بجنگند در راه خدا مردمى كه زندگى دنيا را مىفروشند در عوض آخرت ، و هركسى كه در راه خدا بجنگد چه كشته شود يا غالب شود خداى متعال اجر عظيم به او مىدهد . بعد مىفرمايد : وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ چه مىشود شما را ؟ ! چرا در راه خدا و در راه آن مستضعفين از مردان و زنان ، مردم بيچاره‌اى كه مستضعف و مستذَل و اسير دست آنها هستند [ نمىجنگيد ؟ ! ] برويد براى نجات آنها ؛ كه اين آيه دلالت مىكند بر اينكه شرط جهاد اين نيست كه خودشان مورد هجوم واقع شده باشند ، اگر عده‌اى در جاى ديگر مورد هجوم و مورد استضعاف هستند ديگران مىتوانند براى نجات آنها وارد بشوند . الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها آنها كه دست به دعا بلند كرده‌اند و مىگويند : خدايا ما را از اين شهرى كه مردمش ظالمند بيرون كن وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً « 1 » از ناحيهء خود براى ما سرپرست قرار بده و ياور قرار بده . آيهء محل نظرم اين آيه است : الَّذِينَ آمَنُوا يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ اهل ايمان در سبيل اللَّه مىجنگند . وَ الَّذِينَ كَفَرُوا يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ و اما كسانى كه كافرند در راه طاغوت مىجنگند ، در راه

--> ( 1 ) نساء / 75 .